Mức phạt khi sử dụng phần mềm lậu là vấn đề được nhiều cá nhân và doanh nghiệp quan tâm trong bối cảnh cơ quan quản lý tăng cường xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Phần mềm máy tính được bảo hộ quyền tác giả như tác phẩm văn học, do đó việc sao chép, cài đặt, khai thác hoặc sử dụng phần mềm không có bản quyền có thể dẫn đến xử phạt hành chính, buộc gỡ bỏ bản sao vi phạm, bồi thường thiệt hại hoặc bị xem xét trách nhiệm hình sự trong trường hợp nghiêm trọng. Bài viết dưới đây được đội ngũ Trần & Trần biên soạn nhằm giúp cá nhân, doanh nghiệp hiểu rõ mức xử lý có thể áp dụng và cách hạn chế rủi ro khi sử dụng phần mềm trong hoạt động kinh doanh.
Phần mềm lậu là gì?
Phần mềm lậu là phần mềm được sao chép, bẻ khóa, cài đặt, phân phối hoặc sử dụng trái phép mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả hoặc không đúng phạm vi giấy phép. Trong thực tế, phần mềm lậu thường được gọi là phần mềm crack, phần mềm bẻ khóa, phần mềm không bản quyền hoặc phần mềm dùng key kích hoạt trái phép.
Theo quy định được dẫn chiếu trong Luật Sở hữu trí tuệ, chương trình máy tính được bảo hộ như tác phẩm văn học, dù thể hiện dưới dạng mã nguồn hay mã máy. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định hành vi sao chép, phân phối hoặc sử dụng phần mềm trái phép có thể xâm phạm quyền tác giả.
Không chỉ người phát tán phần mềm crack mới có rủi ro. Doanh nghiệp cài đặt phần mềm không bản quyền trên máy tính nội bộ, dùng một license vượt số lượng thiết bị được phép hoặc sử dụng phần mềm không rõ nguồn gốc trong hoạt động kinh doanh cũng có thể bị xem xét xử lý tùy hồ sơ cụ thể.
Cục Bản quyền tác giả yêu cầu không sử dụng phần mềm không bản quyền
Ngày 06/5/2026, Cục Bản quyền tác giả ban hành Công văn 314/BQTG-QL&HTQT về việc thực hiện Công điện 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ, trong đó yêu cầu tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân rà soát việc tuân thủ quyền tác giả, quyền liên quan và không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền.
Nội dung tài liệu bạn cung cấp cũng nhấn mạnh yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền, không khai thác trái phép quyền tác giả, quyền liên quan trong hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ.
Điều này cho thấy việc sử dụng phần mềm lậu không chỉ là vấn đề nội bộ của doanh nghiệp mà còn thuộc nhóm rủi ro tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ. Doanh nghiệp càng sử dụng nhiều phần mềm trong vận hành, thiết kế, kế toán, quản trị dữ liệu hoặc cung cấp dịch vụ cho khách hàng thì càng cần rà soát license định kỳ.
Mức phạt hành chính khi sử dụng phần mềm lậu
Việc sử dụng phần mềm lậu có thể bị xử phạt theo nhóm hành vi xâm phạm quyền tác giả, đặc biệt là hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả. Nghị định 341/2025/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan, bao gồm mức phạt và biện pháp khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm.
Mức phạt không cố định cho mọi trường hợp. Cơ quan có thẩm quyền thường xem xét chủ thể vi phạm là cá nhân hay tổ chức, số lợi bất hợp pháp, thiệt hại gây ra cho chủ sở hữu quyền tác giả, giá trị hàng hóa vi phạm và tình tiết cụ thể của vụ việc.
| Đối tượng vi phạm | Mức phạt tiền tham khảo | Căn cứ xác định thường gặp |
|---|---|---|
| Cá nhân | Từ 05 – 10 triệu đồng | Số lợi bất hợp pháp dưới 10 triệu đồng, hoặc thiệt hại dưới 20 triệu đồng, hoặc hàng hóa vi phạm trị giá dưới 20 triệu đồng |
| Cá nhân | Từ 10 – 20 triệu đồng | Số lợi bất hợp pháp từ 10 đến dưới 20 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 20 đến dưới 40 triệu đồng |
| Cá nhân | Từ 20 – 30 triệu đồng | Số lợi bất hợp pháp từ 20 đến dưới 30 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 40 đến dưới 60 triệu đồng |
| Cá nhân | Từ 30 – 50 triệu đồng | Số lợi bất hợp pháp từ 30 đến dưới 50 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 60 đến dưới 100 triệu đồng |
| Tổ chức | Từ 10 – 20 triệu đồng | Số lợi bất hợp pháp dưới 20 triệu đồng, hoặc thiệt hại dưới 40 triệu đồng |
| Tổ chức | Từ 20 – 40 triệu đồng | Số lợi bất hợp pháp từ 20 đến dưới 40 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 40 đến dưới 80 triệu đồng |
| Tổ chức | Từ 40 – 60 triệu đồng | Số lợi bất hợp pháp từ 40 đến dưới 60 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 80 đến dưới 120 triệu đồng |
| Tổ chức | Từ 60 – 100 triệu đồng | Số lợi bất hợp pháp từ 60 đến dưới 100 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 120 đến dưới 200 triệu đồng |
Bảng trên được hệ thống hóa theo nội dung tài liệu pháp lý bạn cung cấp về mức xử phạt đối với hành vi sao chép tác phẩm không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả. Khi áp dụng vào trường hợp phần mềm lậu, doanh nghiệp cần đối chiếu hành vi thực tế: chỉ cài đặt nội bộ, sao chép nhiều bản, phân phối cho người khác, khai thác thương mại hay phát sinh lợi ích bất hợp pháp.
Biện pháp khắc phục hậu quả có thể áp dụng
Ngoài tiền phạt, bên vi phạm còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả. Với hành vi liên quan đến phần mềm lậu, biện pháp thường được nhắc đến gồm buộc tiêu hủy, buộc gỡ bỏ hoặc xóa bản gốc, bản sao vi phạm trên môi trường mạng viễn thông và internet. Nếu phát sinh số lợi bất hợp pháp, bên vi phạm có thể bị buộc trả lại khoản lợi đó cho chủ thể quyền tác giả.
Đối với doanh nghiệp, biện pháp khắc phục hậu quả có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động vận hành. Ví dụ, nếu phần mềm thiết kế, phần mềm kế toán, phần mềm quản trị dữ liệu hoặc phần mềm sản xuất bị buộc gỡ bỏ mà chưa có giải pháp thay thế hợp pháp, doanh nghiệp có thể bị gián đoạn công việc.
Vì vậy, việc rà soát phần mềm không nên đợi đến khi bị kiểm tra hoặc khiếu nại. Doanh nghiệp nên chủ động kiểm kê phần mềm, chuẩn hóa license và lưu trữ đầy đủ hồ sơ mua, thuê hoặc cấp quyền sử dụng phần mềm.
Khi nào sử dụng phần mềm lậu có thể bị truy cứu hình sự?
Trong trường hợp nghiêm trọng, hành vi liên quan đến phần mềm lậu có thể bị xem xét theo Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017 về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Theo thông tin pháp lý được công bố, hành vi sao chép tác phẩm hoặc phân phối bản sao tác phẩm không được phép với quy mô thương mại, đạt ngưỡng thu lợi bất chính, gây thiệt hại hoặc giá trị hàng hóa vi phạm theo quy định có thể bị xử lý hình sự.
Không phải mọi trường hợp sử dụng phần mềm lậu đều bị truy cứu hình sự. Trách nhiệm hình sự phụ thuộc vào hành vi cụ thể, yếu tố lỗi, quy mô vi phạm, số lợi bất chính, thiệt hại cho chủ sở hữu quyền và tình tiết của vụ việc.
| Chủ thể | Trường hợp có thể bị xem xét | Khung xử lý được nhắc đến trong tài liệu |
|---|---|---|
| Cá nhân | Thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại đến ngưỡng luật định | Có thể bị phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù tùy mức độ |
| Cá nhân phạm tội có tổ chức hoặc nhiều lần | Hành vi có tổ chức, phạm tội nhiều lần, thu lợi hoặc gây thiệt hại ở mức cao hơn | Có thể bị áp dụng khung phạt nặng hơn |
| Pháp nhân thương mại | Xâm phạm với quy mô thương mại, thu lợi hoặc gây thiệt hại đến ngưỡng luật định | Có thể bị phạt tiền lớn, đình chỉ hoạt động có thời hạn trong trường hợp nghiêm trọng |
| Trường hợp bổ sung | Tùy vụ việc và quyết định của cơ quan có thẩm quyền | Có thể kèm hình phạt bổ sung như cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn |
Nội dung tài liệu bạn cung cấp nêu rằng cá nhân và pháp nhân thương mại có thể bị xử lý hình sự theo các ngưỡng thu lợi, thiệt hại và tình tiết tăng nặng được quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự. Do đó, với doanh nghiệp sử dụng phần mềm không bản quyền ở quy mô lớn, trong hoạt động thương mại hoặc có hệ thống, rủi ro cần được đánh giá nghiêm túc.
Doanh nghiệp sử dụng phần mềm lậu bị phạt trong những tình huống nào?
Doanh nghiệp có thể gặp rủi ro xử lý không chỉ khi phát tán phần mềm lậu ra bên ngoài, mà còn khi sử dụng phần mềm không bản quyền trong nội bộ. Một số tình huống phổ biến gồm:
- Cài phần mềm crack trên máy tính công ty
Đây là tình huống thường gặp trong các bộ phận thiết kế, kỹ thuật, marketing, kế toán hoặc vận hành. Dù phần mềm chỉ dùng nội bộ, nếu không có quyền sử dụng hợp pháp, doanh nghiệp vẫn có thể gặp rủi ro. - Dùng một license cho nhiều thiết bị vượt phạm vi cấp phép
Nhiều phần mềm chỉ cho phép cài trên một số lượng thiết bị hoặc tài khoản nhất định. Việc dùng vượt phạm vi license có thể bị xem là vi phạm điều khoản sử dụng. - Dùng license cá nhân cho hoạt động thương mại của doanh nghiệp
Một số phần mềm có license cá nhân, license giáo dục hoặc license phi thương mại. Nếu doanh nghiệp dùng các license này cho mục đích kinh doanh, có thể không phù hợp với phạm vi cho phép. - Không chứng minh được quyền sử dụng hợp pháp
Doanh nghiệp có thể đã mua phần mềm nhưng không lưu hóa đơn, hợp đồng, email kích hoạt, tài khoản quản trị hoặc giấy phép. Khi cần chứng minh, việc thiếu hồ sơ có thể gây bất lợi. - Chia sẻ file cài đặt hoặc key kích hoạt cho bên khác
Hành vi chia sẻ phần mềm hoặc key kích hoạt có thể làm phát sinh rủi ro nghiêm trọng hơn, vì không còn là việc sử dụng nội bộ mà có yếu tố phân phối hoặc hỗ trợ người khác sử dụng trái phép.
>>> Đọc ngay: Chính thức cấm doanh nghiệp cá nhân sử dụng phần mềm lậu
Cá nhân sử dụng phần mềm lậu có bị phạt không?
Cá nhân sử dụng phần mềm lậu vẫn có thể bị xử lý nếu hành vi đủ căn cứ xác định là xâm phạm quyền tác giả. Tuy nhiên, mức xử lý phụ thuộc vào tính chất hành vi và hậu quả thực tế.
Nếu cá nhân chỉ tải về dùng riêng, rủi ro thường được đánh giá khác với trường hợp cá nhân sao chép, phân phối, bán key trái phép, chia sẻ link tải phần mềm crack hoặc dùng phần mềm lậu để cung cấp dịch vụ thương mại. Các hành vi có yếu tố thương mại, phát sinh lợi ích hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền thường có rủi ro cao hơn.
Dù vậy, dưới góc độ an toàn pháp lý và bảo mật, cá nhân vẫn không nên sử dụng phần mềm lậu. Ngoài rủi ro pháp lý, phần mềm crack có thể chứa mã độc, đánh cắp tài khoản, làm mất dữ liệu hoặc gây hỏng thiết bị.
Doanh nghiệp cần làm gì để tránh bị phạt do sử dụng phần mềm lậu?
Để hạn chế nguy cơ bị xử phạt, doanh nghiệp nên quản lý phần mềm như một phần trong hệ thống tuân thủ nội bộ. Các bước cần thực hiện gồm:
- Kiểm kê toàn bộ phần mềm đang sử dụng
Doanh nghiệp cần rà soát máy tính, server, thiết bị nội bộ, tài khoản nhân sự và các phần mềm chuyên ngành đang được sử dụng trong hoạt động kinh doanh. - Đối chiếu license với phạm vi sử dụng thực tế
Cần kiểm tra số lượng người dùng, số lượng thiết bị, thời hạn license, quyền nâng cấp, quyền sử dụng thương mại và điều kiện chuyển giao. - Gỡ bỏ phần mềm crack hoặc phần mềm không rõ nguồn gốc
Các bản cài không có nguồn hợp pháp nên được xử lý sớm để giảm rủi ro pháp lý và bảo mật. - Lưu trữ hồ sơ chứng minh quyền sử dụng
Doanh nghiệp nên lưu hợp đồng, hóa đơn, email kích hoạt, tài khoản license, điều khoản sử dụng và biên bản bàn giao nếu có. - Ban hành quy chế cài đặt phần mềm nội bộ
Nên quy định rõ bộ phận nào được phép cài đặt phần mềm, quy trình phê duyệt mua license và trách nhiệm của nhân sự khi sử dụng thiết bị công ty. - Đào tạo nhân sự về bản quyền phần mềm
Nhân sự cần hiểu rằng tự ý tải và cài phần mềm crack lên thiết bị công ty có thể tạo rủi ro cho toàn doanh nghiệp.
>>> Xem thêm: Bảo hộ mã nguồn phần mềm: Quy chuẩn pháp lý và lộ trình thực thi
Chủ sở hữu phần mềm cần làm gì khi phát hiện phần mềm bị sử dụng lậu?
Đối với tác giả, doanh nghiệp phát triển phần mềm hoặc chủ sở hữu chương trình máy tính, việc phần mềm bị crack, sao chép hoặc phân phối trái phép có thể gây thiệt hại lớn. Khi phát hiện vi phạm, chủ sở hữu nên xử lý theo hướng có chứng cứ và có chiến lược.
Trước hết, cần thu thập chứng cứ như link tải, ảnh chụp màn hình, bản cài vi phạm, thông tin tài khoản phân phối, bài đăng quảng cáo hoặc chứng cứ sử dụng trong doanh nghiệp. Sau đó, chủ sở hữu cần rà soát hồ sơ quyền sở hữu gồm mã nguồn, tài liệu phát triển, hợp đồng lao động, hợp đồng thuê lập trình, hợp đồng chuyển giao và Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả nếu có.
Khi đã có căn cứ, chủ sở hữu có thể gửi yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, yêu cầu gỡ bỏ bản sao phần mềm lậu, yêu cầu bồi thường hoặc yêu cầu cơ quan, nền tảng, nhà cung cấp hosting, sàn thương mại điện tử xử lý theo từng trường hợp.
>>>> Xem thêm: Vi phạm bản quyền trên internet là gì? Quy trình xử lý xâm phạm mới nhất
Có nên đăng ký bản quyền phần mềm để giảm rủi ro tranh chấp?
Có. Doanh nghiệp phát triển phần mềm nên cân nhắc đăng ký quyền tác giả đối với chương trình máy tính, đặc biệt khi phần mềm có giá trị thương mại, được dùng để cấp phép, chuyển giao, gọi vốn hoặc có nguy cơ bị sao chép.
Việc đăng ký không phải lúc nào cũng là điều kiện làm phát sinh quyền, nhưng Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả là chứng cứ quan trọng khi có tranh chấp hoặc khi cần xử lý hành vi sử dụng phần mềm lậu. Đối với phần mềm do thuê lập trình, hợp tác phát triển hoặc có nhiều người cùng tham gia, doanh nghiệp càng cần rà soát kỹ quyền sở hữu mã nguồn trước khi đăng ký.
>>> Xem thêm: Phần mềm bản quyền và những quy định pháp lý cần biết
Dịch vụ tư vấn xử lý phần mềm lậu tại Trần & Trần
Trần & Trần hỗ trợ doanh nghiệp, tác giả và chủ sở hữu phần mềm trong các vấn đề liên quan đến bản quyền phần mềm, đăng ký quyền tác giả đối với chương trình máy tính và xử lý hành vi sử dụng phần mềm lậu.
Dịch vụ của Trần & Trần có thể bao gồm rà soát quyền sở hữu mã nguồn, tư vấn hồ sơ đăng ký bản quyền phần mềm, đại diện nộp hồ sơ đăng ký quyền tác giả, tư vấn hợp đồng thuê lập trình, hợp đồng chuyển giao, hợp đồng cấp phép phần mềm và tư vấn phương án xử lý hành vi sao chép, bẻ khóa, phân phối hoặc sử dụng phần mềm trái phép.
Doanh nghiệp có thể gửi thông tin phần mềm, tài liệu mô tả, mã nguồn, hợp đồng phát triển, license phần mềm hoặc chứng cứ vi phạm để Trần & Trần hỗ trợ đánh giá quyền sở hữu, mức độ rủi ro và phương án xử lý phù hợp.
Kết luận
Mức phạt khi sử dụng phần mềm lậu phụ thuộc vào hành vi cụ thể, chủ thể vi phạm, số lợi bất hợp pháp, thiệt hại, giá trị bản sao vi phạm và tình tiết của từng vụ việc. Cá nhân, doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả hoặc trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.
Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp nên kiểm kê phần mềm đang sử dụng, chuẩn hóa license, gỡ bỏ phần mềm không rõ nguồn gốc và xây dựng quy trình quản lý phần mềm nội bộ. Với chủ sở hữu phần mềm, việc đăng ký bản quyền, lưu giữ chứng cứ phát triển và chủ động xử lý hành vi vi phạm là những bước quan trọng để bảo vệ tài sản trí tuệ.
Liên hệ Trần & Trần để được tư vấn về mức phạt khi sử dụng phần mềm lậu, rà soát rủi ro bản quyền phần mềm và xây dựng phương án xử lý phù hợp với hồ sơ thực tế.
FAQ về mức phạt khi sử dụng phần mềm lậu
Mức phạt khi sử dụng phần mềm lậu là bao nhiêu?
Mức phạt phụ thuộc vào chủ thể vi phạm là cá nhân hay tổ chức, hành vi cụ thể, số lợi bất hợp pháp, thiệt hại gây ra và giá trị bản sao vi phạm. Với tổ chức, mức phạt thường cao hơn cá nhân trong cùng nhóm hành vi.
Doanh nghiệp dùng phần mềm lậu có bị phạt không?
Có thể. Nếu doanh nghiệp sử dụng, sao chép hoặc khai thác phần mềm không có bản quyền và hành vi đó xâm phạm quyền tác giả, doanh nghiệp có thể bị xử lý theo quy định.
Cá nhân dùng phần mềm crack có bị phạt không?
Có thể bị xử lý nếu hành vi sử dụng phần mềm crack có đủ căn cứ xác định là xâm phạm quyền tác giả. Rủi ro cao hơn nếu cá nhân phân phối, bán key, chia sẻ link tải hoặc dùng phần mềm lậu để cung cấp dịch vụ thương mại.
Sử dụng phần mềm lậu có bị truy cứu hình sự không?
Trong trường hợp nghiêm trọng, hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng điều kiện theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. Không phải mọi trường hợp sử dụng phần mềm lậu đều bị xử lý hình sự.
Doanh nghiệp cần lưu giấy tờ gì để chứng minh phần mềm hợp pháp?
Doanh nghiệp nên lưu hợp đồng mua phần mềm, hóa đơn, email kích hoạt, tài khoản license, điều khoản sử dụng, biên bản bàn giao và các tài liệu liên quan đến phạm vi sử dụng.
Bị phát hiện dùng phần mềm lậu thì nên làm gì?
Doanh nghiệp nên dừng sử dụng phần mềm không hợp pháp, gỡ bỏ bản cài vi phạm, rà soát toàn bộ hệ thống phần mềm, chuẩn hóa license và tham vấn đơn vị pháp lý để đánh giá rủi ro cụ thể.
