Trong bối cảnh hệ thống pháp luật không ngừng hoàn thiện, Nghị định 100/2026/NĐ-CP về sở hữu trí tuệ tại Việt Nam đã đưa ra nhiều thay đổi quan trọng liên quan đến quản lý, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Nghị định này đặc biệt tác động đến doanh nghiệp trong các hoạt động như đăng ký sáng chế, nhãn hiệu, khai thác tài sản SHTT và ứng dụng công nghệ mới như AI.
1. Hoàn thiện cơ chế quản lý và khai thác quyền sở hữu trí tuệ
Một trong những điểm mới nổi bật của Nghị định là việc bổ sung quy định về quản lý và khai thác quyền sở hữu trí tuệ.
Theo đó, tổ chức, cá nhân có thể:
- Lập Danh mục quyền sở hữu trí tuệ
- Xác định giá trị quyền SHTT để phục vụ:
- Ghi nhận trong sổ kế toán
- Hoạt động sản xuất, kinh doanh
- Giao dịch thương mại và các mục đích hợp pháp khác
Quy định này thể hiện rõ xu hướng tài sản hóa quyền sở hữu trí tuệ, tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp khai thác hiệu quả giá trị kinh tế của các tài sản vô hình.
2. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về sở hữu trí tuệ
Nghị định đã bổ sung quy định về việc xây dựng và vận hành:
- Cơ sở dữ liệu sở hữu công nghiệp
- Cơ sở dữ liệu về giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ
Các cơ sở dữ liệu này bao gồm thông tin về:
- Đơn đăng ký, văn bằng bảo hộ
- Quyền sở hữu công nghiệp đã được xác lập
- Các giao dịch như chuyển nhượng, chuyển quyền sử dụng, góp vốn
- Giá trị và thời điểm giao dịch
Việc xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất trên phạm vi toàn quốc sẽ góp phần:
- Tăng tính minh bạch
- Hỗ trợ tra cứu và quản lý
- Thúc đẩy hoạt động khai thác thương mại quyền SHTT
Đây là bước đi quan trọng trong quá trình số hóa hệ thống sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.
3. Bổ sung quy định về đối tượng sở hữu trí tuệ có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI)
Lần đầu tiên, Nghị định đề cập trực tiếp đến vấn đề xác lập quyền đối với đối tượng sở hữu công nghiệp được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo quy định mới:
- Quyền không thuộc về hệ thống AI
- Quyền thuộc về tổ chức, cá nhân:
- Đầu tư kinh phí, phương tiện vật chất
- Tổ chức việc tạo ra đối tượng SHTT
- Điều kiện quan trọng: phải có sự đóng góp của con người
Quy định này không chỉ giải quyết một vấn đề pháp lý mới phát sinh, mà còn thể hiện sự chủ động của Việt Nam trong việc điều chỉnh các quan hệ sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên công nghệ.
4. Bổ sung cơ chế thẩm định nội dung nhanh
Nghị định đã bổ sung quy định về thẩm định nội dung nhanh đối với:
- Đơn đăng ký sáng chế
- Đơn đăng ký nhãn hiệu
Cơ chế này được áp dụng trong các trường hợp đáp ứng điều kiện nhất định và có yêu cầu từ người nộp đơn.
Việc áp dụng cơ chế này sẽ giúp:
- Rút ngắn thời gian xử lý đơn
- Tạo điều kiện cho doanh nghiệp sớm đưa tài sản SHTT vào khai thác
Đây là một cải tiến đáng kể nhằm nâng cao hiệu quả của hệ thống đăng ký quyền sở hữu công nghiệp.
5. Tăng cường ứng dụng dữ liệu và tự động hóa trong bảo vệ quyền SHTT
Nghị định cũng bổ sung các quy định về:
- Cơ sở dữ liệu về bảo vệ quyền SHTT
- Tự động hóa quy trình kiểm soát, phát hiện và xử lý hành vi xâm phạm
Các nội dung này hướng tới:
- Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước
- Hỗ trợ các cơ quan chức năng trong việc phát hiện vi phạm
- Phù hợp với môi trường kinh doanh số và thương mại điện tử
Đây là bước chuyển quan trọng từ quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ.
6. Kiểm soát an ninh đối với sáng chế trước khi nộp đơn ra nước ngoài
Nghị định sửa đổi quy định liên quan đến việc nộp đơn đăng ký sáng chế ra nước ngoài, theo đó:
- Đối với các sáng chế thuộc danh mục bí mật nhà nước hoặc có yếu tố liên quan đến quốc phòng, an ninh
→ phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép trước khi nộp đơn ra nước ngoài
Quy định này nhằm:
- Bảo vệ lợi ích quốc gia
- Ngăn ngừa việc chuyển giao công nghệ nhạy cảm ra nước ngoài
Đồng thời, nó cũng đặt ra yêu cầu tuân thủ chặt chẽ hơn đối với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ.
7. Hoàn thiện cơ chế quản lý chỉ dẫn địa lý
Nghị định bổ sung quy định về:
- Hệ thống thông tin quản lý chỉ dẫn địa lý
- Cơ chế quản lý, khai thác và sử dụng chỉ dẫn địa lý
Điều này góp phần:
- Nâng cao hiệu quả quản lý
- Tăng cường bảo vệ và phát triển tài sản trí tuệ địa phương
- Thúc đẩy giá trị thương mại của các sản phẩm đặc sản vùng miền
8. Thay đổi quan trọng tại Phụ lục I – Cập nhật hệ thống biểu mẫu
Bên cạnh các sửa đổi mang tính chính sách, Nghị định 100/2026/NĐ-CP còn cập nhật lại hệ thống biểu mẫu sử dụng trong thủ tục sở hữu công nghiệp tại Phụ lục I.
Cụ thể:
- Sửa đổi, bổ sung các mẫu tờ khai liên quan đến:
- Đăng ký xác lập quyền sở hữu công nghiệp
- Ghi nhận chuyển nhượng, chuyển quyền sử dụng
- Các thủ tục hành chính khác
- Chuẩn hóa biểu mẫu theo hướng:
- Phù hợp với Luật SHTT sửa đổi
- Đồng bộ với hệ thống dữ liệu và chuyển đổi số
- Bổ sung biểu mẫu mới phục vụ:
- Cơ chế thẩm định nhanh
- Quản lý và khai thác quyền SHTT
Đáng lưu ý, việc thay đổi biểu mẫu tuy mang tính kỹ thuật nhưng có ảnh hưởng trực tiếp đến thực tiễn:
⚠️ Sử dụng biểu mẫu cũ có thể dẫn đến:
- Hồ sơ không hợp lệ
- Bị yêu cầu sửa đổi, bổ sung
- Kéo dài thời gian xử lý
👉 Do đó, doanh nghiệp cần chủ động:
- Cập nhật biểu mẫu mới
- Kiểm tra kỹ hồ sơ trước khi nộp
- Điều chỉnh quy trình nội bộ
Việc cập nhật lần này thể hiện rõ định hướng chuẩn hóa – số hóa – đồng bộ hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.
9. Kết luận
Có thể thấy, Nghị định 100/2026/NĐ-CP đã mang đến nhiều thay đổi quan trọng, thể hiện rõ ba xu hướng lớn:
- Tài sản hóa quyền sở hữu trí tuệ
- Số hóa và dữ liệu hóa hệ thống quản lý SHTT
- Tăng cường kiểm soát và bảo vệ quyền trong bối cảnh công nghệ mới
Đối với doanh nghiệp, đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn là cơ hội để:
- Tái cấu trúc danh mục tài sản trí tuệ
- Nâng cao giá trị doanh nghiệp
- Tối ưu hóa hoạt động khai thác và bảo vệ quyền
Trần & Trần – Đồng hành cùng doanh nghiệp trong bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ
Với vai trò là đại diện sở hữu công nghiệp, Trần & Trần luôn đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc xác lập, bảo vệ và tối ưu hóa giá trị tài sản trí tuệ, góp phần biến tri thức thành tài sản và sáng tạo thành giá trị bền vững.
📍 CÔNG TY TNHH SỞ HỮU TRÍ TUỆ TRẦN & TRẦN
Phòng 802, Tòa nhà Talico, số 22 phố Hồ Giám, phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội, Việt Nam
+84-24-37327466
0917 913 266 (Mr Phương)
ip@trantran.vn
www.trantranlaw.com
